Վարունգի որքը: Հուշանգ Մորադի Քերմանի

moshadiՔունը չէր տանում. վեր ելավ, սեղանի վրայի մրգամանից մի վարունգ վերցրեց, ուզեց կեղևել ու ուտել, լավ չէր տեսնում՝ ակնոցը դրեց, դանակը վերցրեց: Նայեց վարունգի որքին ու գխին. մանրիկ ու թոռոմ մի ծաղիկ էր կպած վարունգի գլխին: Նայեց կոմոդի վրայի վայելչագրության արվեստի գործին. ամեն անգամ, երբ ուզում էր վարունգ ուտել, աչքն ընկնում էր դրան ու ժպտում.
«Կյանքը վարունգի է նմանում՝ որքը դառն է»:Ընկերն ասել էր.
-Արի ու տես որ գլուխն է դառը: Մարդիկ սխալվում են՝ վարունգի որքն ու գլուխը, ծայրն ու վերջը շփոթում: Վարունգի ծայրն այնտեղ է, որտեղից սկիզբ է առնում վարունգի կյանքը, այսինքն ցողունին ու ճյուղին կպած ծաղկի միջից աշխարհ է գալիս և չի ժպտում, աճում է, առաջ է գնում մինչև այնտեղ, որտեղից հետո այլևս երկարելու ուժ չի ունենում, կանգ է առնում, և այնուհետև՝ ոչի՛նչ, այսինքն վե՛րջ: Վարունգի կյանքի ավա՛րտ:
-Այդպես չէ, ջանի՛կս: Այսինքն ասո՞ւմ ես՝ բոլոր մարդիկ սխալվում են, և միայն դու ես ճիշտն ասում:
-Այո՛, ես իմ պատճառն ունեմ, դու էլ քո պատճառն ունես: Դու ուզում ես՝ պոկել ու դեն նետել կյանքիդ սկիզբը, որ դառն է եղել՝ սիրտդ մխիթարելով վերջի մանր ու թառամած ծաղկով: Դժբա՛խտ:
Մարդն ինքն իրեն ասաց. «Գուցե ընկերս իրավացի է»:
Նայեց ու տեսավ, որ հարևանի սենյակի լույսը վառ է: Ժամացույցին նայեց՝ կեսգիշերից մեկ ժամ էր անցել: Հագավ տաբատը, ձեռնափայտը վերցրեց, վարունգն առավ ձեռքն ու գնաց հարևանի տան դռանը, զանգը տվեց:
Հարևանը, որ հեռուստացույց էր դիտում, քթի տակ մրմնջաց. «Այսինքն ո՞վ կարող է լինել»: Նրա կինը, որ դանթում էր, ասաց. «Ո՞վ է գիշերվա այս ժամին»:
Մարդը դռան հետևից ձայն տվեց.
-Ե՛ս եմ, ձեր դիմացի հարևանը:
Հարևանը դուռը բացեց ու տեսավ տղամարդուն՝ վարունգը ձեռքին առած.
-Բա՜րև, վարպե՛տ: Էս ո՞նց է՝ մեզ եք հիշել: Բան է պատահե՞լ, ձեզ լավ եք զգո՞ւմ:
-Չէ՛, լավ չեմ զգում, քունս չի տանում:
-Հաստատ ձեր ճնշումն է բարձրացել կամ էլ իջել է:
Բռնեց վարպետի ձեռքից՝ աչքի տակով նրա ձեռքի վարունգին նայելով:
-Զարկերակը լավ է… մի քիչ սփրթնած եք երևում, շատ եք վարունգ կերել, չպիտի էդքան վարունգ ուտեք: Ստամոքսի ցավ ունե՞ք, կուզե՞ք բուժարան գնանք… անանուխի թորուցք էլ ունենք, ընտիր թորուցք:
-Չէ՜, պետք չէ:
Հարևանի կինը հետաքրքրվեց ու եկավ դռան շեմին.
-Ի՞նչ է պատահել:
-Ոչինչ, վարպետն անքնություն ունի: Զրուցում ենք իրար հետ, դուք գնացեք քնեք:
Կինը զարմացած նայեց վարպետի ձեռքի վարունգին, հետո ամուսնուն ասաց.
-Եթե միրգ կցանկանան, մենք ունենք:
Վարպետը լսեց.
-Չէ՜, պետք չէ՛, չեմ խանգարի ձեզ:
Կինը շուրթերն իրար սեղմեց ու գնաց պառկելու:
-Վարպե՛տ, ինչո՞վ եմ կարող ձեզ օգտակար լինել: Սա՛ ինչո՞ւ եք բերել ձեզ հետ,-հարցրեց հարևանը՝ ակնարկելով վարունգին:
Վարպետը, հարևանի թևքից բռնելով, քաշեց-տարավ ճրագի լույսի տակ, և վարունգը դնելով նրա ձեռքի ափին, կամացուկ հարցրեց.
-Խնդրում եմ ուշադիր նայե՛ք: Ասացե՛ք խնդրեմ՝ էս վարունգի որքը, տակը որտե՞ղ է:
-Այսինքն ի՞նչ:
-Այսինքն էս վարունգի ո՞ր մասին են ասում «որք»:
Հարևանը նայեց վարպետի դեմքին, ապա վարունգի այն մասը, որ ջոկվել էր թփից, պահեց վարպետի աչքերի առջև.
-Սա՛ է վարունգի որքը: Մենք ամբողջ կյանքում սրան ասել ենք «որք»: Դուք էլ ձեր տանը գրել եք «որքը դառն է» և շրջանակել ու դրել կոմոդի վրա:
Կինը, տեսնելով որ ամուսնու և հարևանի քննարկումը երկարել է, իսկ վարունգն ի՛նչ գործ ունի այս քննարկման մեջ, տեղից բարձրացավ ու բացեց պատուհանը և տեսավ, որ ամուսինը վարունգը բռնել է վարպետի աչքերի առջև: Կանչեց.
-Ռեզա՛, ի՞նչ է եղել: Վարպետին ներս հրավիրիր, դռան շեմին անհարմար է:
Ռեզան շուտ ցած բերեց վարունգը.
-Կարևոր բան չէ, հիմա կվերջացնենք: Վարպետն էլ արդեն գնում է իրենց տուն քնելու:
Կինը՝ շշմած ու տարակուսած, պատուհանը կիսաբաց թողեց և նստեց պատուհանի տակ:
Ռեզան ինչքան էլ փորձեց ապացուցել, որ վարունգի որքը, վերջնամասն այն կողմն է, որտեղից վարունգը պոկվել է թփից ու դառն է, վարպետը չհամոզվեց.
-Աղա՛ Ռեզա, սիրելի՛ հարևան, իմ ընկե՛ր, ես էլ յոթանասունհինգ տարի էդպես եմ կարծել: Երեկոյան ընկերս եկավ, տեսավ էն շրջանակն ու գրությունը և ինձ լուսավորեց: Դուք ըստ սովորության եք ասում, թե սա վարունգի որքն է, վերջն է: Չեք ուսումնասիրել: Ամբողջ մի կյանք ասել եք՝ էստեղ վարունգի որքն է, և դա մտել է ձեր գլխի մեջ, դուրս բերելն էլ հեշտ գործ չէ: Ճշմարտությունը չի կարելի խառնել սովորության հետ:
-Հիմա ի՞ն չ տարբերություն, թե որտեղ է վարունգի որքը: Գնացեք՝ քնե՛ք:
-Շատ տարբերություն… մինչև այն ժամանակ երբ վարունգն ինչ-որ ուտելիք է, կարևոր չէ՝ որտե՛ղ են դրա ծայրն ու վերջը, բայց հենց որ նրան նմանեցնում ենք կյանքին, արդեն փոխվում է խնդիրը:
-Գիտե՞ք վարպետ, դուք հոգսեր չունեք, կին չունեք, երեխա չունեք: Լավ տուն ու տեղ ունեք, վայլեչագիր ու գեղագիր եք, արվեստագետ եք, մեր պարծանքն եք: Շատերը կերազեին ձեր փոխարեն լինել: Ձեր արժեքն իմացե՛ք: Հիմա գնացեք քնելու: Եթե քնաբեր հաբ ուզեք, ես ունեմ: Համեցե՛ք, սա էլ ձեր վարունգը:
Վարպետը հարևանից վերցրեց վարունգը, և ծայրի մանր ու չորացած ծաղիկը ցույց տալով, ասաց.
-Սա նշանակում է վարունգի վերջը: Չեք ընդունում, ձեր սովորության գերին եք: Էս ծաղիկն էլ հենց էն ծաղիկների պես է, որ վերջին օրն են մեզ համար բերում: Ծաղկից ելել ու ծաղկով է ավարտվում: Ահա և վե՛րջ:
Գլուխը կախեց և ձեռնափայտը տկտկացնելով գնաց: Հարևանը ձայն տվեց հետևից.
-Վարպե՛տ, մի բան ասեմ՝ չնեղանաք: Էս բոլոր մտքերը ձեր միայնակ լինելուց են, մեկին չունեք ձեզ հարազատ ու սրտակից: Երբ ձեր մայրիկն ի Տեր հանգավ, է՛լ ավելի մենակացաք: Ձեզ լավ նայե՛ք, բարի գիշեր:
-Տեսե՛ք, ես կարծում եմ՝ «Կյանքը վարունգ է, որի սկիզբը պետք է կտրել ու դեն նետել, որովհետև մեր կամքով չի եղել»:
-Հասկացա, այո՛, ճիշտ եք ասում, գիշեր բարի՛:
Հարևանը ներս գնաց ու դուռը պինդ փակեց:
Վարպետը բարձր ձայնով «բարի գիշեր» ասաց փակ դռանը, ձեռքով արավ և վերադարձավ տուն:
Շշնջաց. «Կյանքը վարունգի է նմանում՝ գլուխը դառն է»:
Թեյ պատրաստեց, մի գավաթ թեյ դրեց մոր մահճակալի կողքի փոքր սեղանին և նստեց աթոռին՝ մոր դեմդիմաց.
-Վայելչագրության դասերին հաճախող էդքան կանանց ու աղջիկների միջից, մեկը աչքս է մտել: Գեղագրության ընդունակություն չունի, բայց ձեռքերը գեղեցիկ են, երկար մատներով, ասես, Միքելանջելոն է դրանք…
Տան դռան զանգի ձայն եկավ.
-Ո՞վ է:
Վարպետը վերարկուն գցեց ուսերին, ձեռնափայտը վերցրեց ու մոտեցավ դռանը: Հարևանն էր.
-Վարպե՛տ, տեսա՝ ձեր լույսը վառ է, եկա՝ հարցնեմ, թե ձեզ ո՞նց եք զգում: Սա էլ հաբը, ինքս էլ եմ մեկ-մեկ օգտագործում, անվնաս է:
-Դուք շատ բարի եք, ներս համեցե՛ք:
Հարևանը մի հայացք ձգեց վարպետի տանը.
-Վարպե՛տ, ես մի մորաքույր ունեմ՝ շատ արվեստասեր: Մի քանի անգամ ինձ խնդրել է, որ իրեն բերեմ՝ ձեր գործերը տեսնելու:
-Խնդե՛մ, աչքիս վրա տեղ ունի:

Վարպետը դուրս եկավ միայնությունից:
Մորաքրոջ ոտքը բարով-խերով էր, վարպետի աշխատանքներից մեկը լավ գնով վաճառվեց: Մորաքույրը փոխեց վարագույրները, վարպետին ուղարկեց գյուղ՝ ընկերոջ մոտ, օդափոխվելու: Վարպետը որ գնաց, մոր մահճակալը նկուղ տեղափոխեց, վարպետի մասին գրած թերթերն ու հանդեսները, նրա և աշակերտների սևագրությունները հավաքեց ու լցրեց երկու մեծ պարկի մեջ և դրեց դռան շեմին՝ փողոցը: Կոմոդների ու պատի դարակների վրայից հավաքեց բոլոր գովասանագրերը, հուշանվերները, լուսանկարները, պարգևներն ու արձանիկները և տեղավորեց մոր հին սնդուկի մեջ, մահճակալի կողքին, նկուղում: Կողպեքով փակեց սնդուկի բերանը և բանալին դրեց արքայանարնջենու ճյուղին, որ ագռավը տանի:
Երբ վարպետը ճանապարհից հասավ, մի ձեռքին պայուսակ էր, մյուս ձեռքին՝ վարունգով բեռնած պոլիէթիլենային տոպրակ:
Փլավի դուրեկան հոտը, դդմիկով աղցանի բույրը տարածվել էին տնով մեկ: Ժանյակե, սիպ-սպիտակ վարագույրներն ալիքվում էին աշնան զով զեփյուռի հետ: Մորաքույր խանումը շպարվել էր, վարդագույն շոր էր հագել՝ նուրբ ու նազուկ: Առաջ եկավ, վարունգն ու պայուսակն առավ վարպետի ձեռքից, համբուրեց վարպետի երեսը, գլխարկը վերցրեց ու փչեց վրան, որ փոշին մաքրվի:
Վարպետն ապշած նայում էր տան պատերին, վարագույրներին: Հայացքը պտտվեց ու հասավ դատարկված կոմոդին ու որմնախորշին: Կոմոդի վրայի շրջանակը չկար՝ ոտքերը թուլացան, քիչ էր մնում ընկներ: Մորաքույրը մտավ նրա կռնատակը, նստեցրեց իր նոր գնած բազկաթոռին: Մեղրաքացախի օշարակով լի բաժակը, որ նախապես էր պատրաստել, վարպետի ձեռքը տվավ: Վարպետի ձեռքը դողում էր. մորաքույրը վարպետի ճաքճքած ու գունատ շուրթերին մոտեցրեց բաժակի եզրը, վերև տարավ, թեքեց: Մեղրաքացախի քաղցրաթթու համը տարածվեց վարպետի լեզվի վրա, օշարակը քիչ-քիչ ցած գնաց: Աղոտ մի ժպիտ սողաց վարպետի դեմքին:
Մորաքույրը ծնկների վրա չոքած նստեց վարպետի դեմը, ձեռքերը դրեց նրա դողացող ծնկներին և ասաց.
-Թո՛ղ մի հեքիաթ պատմեմ քեզ համար, ականջ դի՛ր.
«Մի օր մի կույր մարդ խորոված գնեց, գնաց հանդ, նստեց աղբյուրի մոտ, սկսեց խորովածն ուտել: Դաղձի բույրը, աղբյուրի կարկաչը, թռչունների երգը, մեղմ ու հով քամին, տաք խորովածը և թաժա փափուկ հացն անչափ հաճելի էին: Մարդը մի կտոր հաց էր կտրում, մի պատառ խորոված դնում հացի մեջ, փաթաթում ու բերանը դնում, ծամում ու կուլ էր տալիս: Մի անգամ էլ որ պատառ արավ և ուզում էր բերանը տանել, պատառը շարժվեց ու կըռ-կըռ ձայն հանեց: Կույր մարդն ասաց. «Կռկռոցդ չեմ լսում, խորոված եմ ուտում, վե՛րջ»: Թպրտացող պատառը դրեց իր բերանի մեջ ու սկսեց ծամել: Պատառը հանձնվեց մարդու ատամների տակ, և մարդն ուրիշ ոչ մի բանի մասին չմտածեց, բացի խորովածից ու թաժա հացից: Կյանքը սա է»:
Վարպետը մինչև տակը խմեց իր մեղրաքացախի օշարակը, ինքնազգացողությունը լավացավ, վեր կացավ, գնաց իր գրչի ու թանաքի գլխին: Թղթե մեծ էջի վրա խոշոր ու գեղեցիկ գրեց.
Կյանքը կենդանի մի գորտ է, որին ախորժակով ուտում է մի կույր:

Թարգմանությունը պարսկերենից՝ Էմիկ Ալեքսանդրիի

Հուշանգ Մորադի Քերմանին Իրանի ժամանակակից մանկապատանեկան գրականության ամենահայտնի գրողներից է, սակայն նրա գործերը չեն սահմանափակվում միայն որոշակի տարիքային խմբով, դրանք մեծ հետաքրքրությամբ ու սիրով կարդացվում են նաև մեծահասակների կողմից: Ավելի քան քսան լեզվով թարգմանվել են Քերմանիի գործերը, 1986թ.-ին շահել է Հանս Քրիստիան Անդերսենի անվան համաշխարհային մրցանակը: Բավական է ասել, որ նրա «Մաջիդի պատմություններ» գիրքը վերահրատարակվել է 30 անգամ, իսկ «Դուք հո օտարական չեք» ժողովածուն՝ 24 անգամ (վերջինս թարգմանվել է նաև ռուսերեն): Նրա պատմվածքների հիման վրա նկարահանվել են տասնյակ ֆիլմեր ու հեռուստասերիալներ Իրանում, որոնք մեծ ընդունելություն են գտել հանրության կողմից: Այս պատմվածքը հեղինակի վերջին տարիների գործերից է:

Աղբյուրը՝ Գրանիշ

 

Добавить комментарий

Заполните поля или щелкните по значку, чтобы оставить свой комментарий:

Логотип WordPress.com

Для комментария используется ваша учётная запись WordPress.com. Выход /  Изменить )

Google photo

Для комментария используется ваша учётная запись Google. Выход /  Изменить )

Фотография Twitter

Для комментария используется ваша учётная запись Twitter. Выход /  Изменить )

Фотография Facebook

Для комментария используется ваша учётная запись Facebook. Выход /  Изменить )

Connecting to %s